Konuşma İşleme

Belki de ileride çalışacağım alan üzerine bir şeyler yazmanın vakti geldi. Hem Konuşma İşleme(Speech Processing) ders notlarımızı burada tutarız, hem de öğrendiklerimizi ve yaptıklarımızı paylaşmış oluruz. Türkçe yazıp, İngilizce terimleri parantez içinde belirtmeyi uygun gördüm.

Konuşma İşlemenin kullanım alanları arasında yazılan metni okuma(text-to-speech, TTS), konuşma tanıma(voice recognition), güvenlik amaçlı konuşmacı doğrulama(voice verification), ses dönüştürme(voice conversion) gibi uygulamalar bulunuyor. Günümüzde hala çoğunluğu araştırma ve geliştirme sürecinde olsa da piyasada çok fazla ürün bulunmakta. Birçok uygulamaya yavaş yavaş ilave edilen bu alan, geleceğin teknolojilerinde de sıkça kullanılacak.

Mesela şu an, bilgisayarınızdan müzik dinlerken sesi yükseltmesini “rica edebiliyor”, Word’ü açıp İngilizce bir metin okuduğunuzda yazıya dökebiliyor ya da 2012 filminde gördüğümüz üzere Bentley otomobilinizi anahtarla değil “Engine Start!” komutuyla çalıştırabiliyorken, “akıllı ev”lerle yapmak istediğimiz her şeyi sesimizle kontrol edebiliyor olacağız.

Bunların işin magazinsel kısmı tabi. Bunların yanında konuşma işleme uygulamalarının ürünlerini konuşma bozukluklarını incelemede kullanan doktorlar da mevcut.

Konuşma işleme alanında yapılan çalışmaların çoğu Türkçe değil. Türkiye’de bu konuda gerçekten çalışma yapanların sayısı da iki elin parmaklarını geçmez sanırım ki o kişilerden biri, geçen dönemki tez danışmanım, bu dönem Konuşma İşleme dersini aldığım Barış Bozkurt‘tur. Kendisi olur da okursa ve yanlış bir şeyler bulursa ne yaparım bilmem

Ders notlarımızı ve öğrendiğimiz teknik bilgileri paylaşalım.

KONUŞMA İLETİŞİMİ (SPEECH COMMUNICATION)

Konuşma, TDK’deki temel anlamıyla bir dilin kelimeleriyle düşünceyi sözlü olarak anlatmak işi.

Konuşma İletişimi

Konuşma iletişiminde ise hem konuşma hem de dinleme kısmı bulunuyor.Bu iş öncelikli olarak beyinde başlar. Beyninizde söylemek istediklerinize dair bir düşünce oluşturduktan sonra bu hareket sinir sistemi vasıtasıyla kas sistemine iletilir. Kas sistemi sayesinde de konuşmacı, havadaki moleküllerini sıkıştırıp rahat bırakarak ses dalgalarını oluşturur. Oluşturulan ses dalgaları dinleyicinin kulağına gittiğinde de önce kas sistemi ardından da sinir sistemi ile algılama gerçekleşir.

Duyma sistemi tek bir amaca yöneliktir. Ancak konuşmayı oluşturan organlar sadece konuşma sistemi için kullanılmazlar. Yemek yerken ağzımı, koku alırken burnumuzu ve nefes alırken her iki organımızı da kullanırız. O yüzden ek bilgiler mimikler ve jestlerle tamamlanır.

İnsan kulağı 16-20000 Hz arasına duyarlıdır. Konuşmada ise kullanılan organların sınırlarından dolayı genel bir konuşma iletişimi 7-8 kHz. bant genişliğine sahiptir.

VÜCUT YAPISI VE FİZYOLOJİ (ANATOMY and PHYSIOLOGY)

İnsan Anatomisi

İnsan anatomisinde, akciğerler(lungs), nefes borusu(trachea/windpipe), gırtlak(larynx), boğaz ( pharingeal/throat), ağız boşluğu(buccal cavity), burun boşluğu(nasal cavity) gibi elemanlar konuşmayı sağlar.

Sesler iki yol sayesinde oluşturulur:  Ses yolu (vocal tract) ve geniz yolu(nasal tract). Bu yollar bir nevi akustik bir tüp olarak kabul edilir.

Ses Yolu gırtlaktan dudaklara kadar olan yola denir.  Çoğu sesin çıkarken kullandığı bu yoldur. Ortalama olarak, yetişkin bir erkekte 17 cm, yetişkin bir kadında 14 cm ve bir çocukta 10 cm. olur. Buradan da tahmin edilebileceği gibi ağız yolunun uzunluğu sesin kalınlığını etkiler. Ağız yolunun kapladığı alan 0 ila 20 cm^2 aralığında, değişik seslerin oluşmasını sağlar.

Geniz Yolu yumuşak damak(velum)’tan burun deliği(nostrils of nose)’ne kadar olan yoldur. Nazal sesler(konuşurken burundan da nefes verilen) -m,n gibi- bu yoldan çıkar.

Başlangıcı yaptık. Yazılarımın devamı gelecek Bundan sonra konu anlatımının yanında, Matlab uygulamalarını da anlatacağım.

Hazırlıkla beraber İYTE’de toplamda 4 seneyi bitirip 5. senemi yarıladım, kampüsteki yurt hayatımın da 4. senesini. Bunca senedir o kadar iş peşinde maymun iştahlığımla koşturup durdum ama bu kadar yorulduğum, yıprandığım bir dönem daha olmadı! Hiç bu kadar aralıksız çalıştığımı da hatırlamıyorum

Dönem özeti olarak neler aklımızda kalmış bir bakalım.

Bir dönem boyunca, yazın yaptığım Erasmus Stajı‘nda öğrendiklerimin bir devam filmi niteliğindeki tezimi Mümtaz‘la birlikte başarıyla gerçekleştirdik. Tezimizin başlığı “Wiimote Controlled Synthesizer” idi. Proje sayesinde birçok şey hakkında gerçekten çok şey öğrendik ve özellikle MATLAB konusunda kendimizi iyice geliştirme şansı yakaladık. Aynı zamanda Pure Data-Wiimote bağlantısını kurup MATLAB sonuçlarını gerçek zamanlı programlama ortamında sentezciyi sunabilmek güzel bir duyguydu. Bu konu ile ilgili projeler sayfasına uzun bir yazı yazmayı planlıyorum. Şimdilik geçelim.

Görüntü İşleme Dersinde C konusundaki bilgilerimizi tazeledik. Güzel güzel şeyler öğrendik. Aslında çok zevkli konulardı, yaptığın çalışmaların ürününü görüp yaptıklarını değerlendirebilmekten kaynaklanıyor belki de.

Dijital İletişim Sistemlerine Analog Sistemleri öğrenerek başladım kendi adıma şanssızlık diyelim Labları ve özellikle lab projesi olarak JPEG algoritmasını öğrenip MATLAB’da uygulamak dersin en zevkli kısımlarıydı sanırım.

Robotik dersinde ise sürekli bir lineer cebir işlemi yaptık. Sürekli bir matematiksel işlemle geçti dersler. En son bir ütü robotu tasarladık güzel güzel…

RF dersinde bir iletim yolları falan güzeldi aslında da bir Smith Chart vardı ki off unutulmaz

Bir de ek olarak bilgisayar müh. bölümünden Yapay Zeka dersi aldım. Arama algoritmalarını falan gördük çoğunlukla. İyi gibiydi de hocanın değerlendirme sistemini hiç tasvip etmedim. Herhangi bir sınavdan bir soru ile transkripten iki harf oynaması ne kadar mantıklıydı ki?! Neyse bu konu kalsın.

Sürekli bir ders, sürekli bir proje, sürekli bir ödev, sürekli bir sınav derken bir baktım dönem bitmiş ve sürekli bir sunum başlamış! Dün, bugün toplamda 3 sunum ve bu sunumların raporları için uykusuz geceler geçirdim. Ama noldu işte? Oldu da bitti maşallah

Derslerden, projelerden sınavlardan arta kalan vakitte özgeçmişimi düzenleyip kariyer sitelerinde yer almaya iş ilanlarını takip etmeye başladım. Ericsson’un Crea Academy’sine başvurdum, İstanbul’a mülakata gittim, son kalan 30 kişi arasına giremedim şanssızlık oldu Avea’nın Kırmızı Kuşak’ına başvurdum, Ericsson’dan bir hafta sonra İstanbul’a bir kez daha mülakata gittim, hala geri döndükleri yok sanırım buradan da cevap yok. Önümüzdeki maçlara bakacağız Ya da ben biraz şu bizim iş görüşmesi rehberini biraz daha inceleyeyim

Ha bir de özelders.com.tr var. Ders vermek isteyen ve sürekli üyelerimizi kontrol etmek ve sitenin genel gidişatını kontrol edip iyileştirmeye çalışıyoruz.  Reklamlar bitti

GMC 2009 var bir de bu arada ha neyse ya off çok şey düşünmek istemiyorum tamam artık tatildeyim…

O değil de ne çok sıkıldım ne çok yoruldum yahu. Neyse ki bitti de kurtulduk.

Evet çok şikayet ettim yeter bu kadar. Hadi artık dinlenmeye başlayayım, uyku vakti!